Dadaş Diyarı;Erzurum Gezi Notları

Yine içimdeki gezme aşkı beni yollara düşürdü. Bu sefer rotam Doğu Anadolu’nun kalbi sayılabilecek Tarihi kentimiz Erzurum. Anadolu Türk tarihindeki yeri çok önemli olan bu kenti Nisan ayında ziyaret etme imkanı doğdu. Bende bu fırsatı iyi değerlendirdim ve Erzurum gezime başladım.

Erzurum’a Ulaşım:

Erzurum’a yolculuk için iki seçeneğiniz var. Tabi birincisi kara yoluyla ulaşım. Erzurum İstanbul’a uzak bir şehir olsa da ben uzun yolculukları hep sevmişimdir. Eğer Erzurum’a ulaşım için tercihiniz otobüs ise terminale kadar gitmenize gerek yok. Benim yaptığım gibi otobüs biletini internetten kolaylıkla alabilirsiniz. Bu sefer vaktim dar olduğu için uçakla gidiyorum Erzurum’a. Yolculuk uçakla 1 saat 40 dk sürüyor. THY ve Pegasus Erzurum’a hemen hemen haftanın her günü uçuyorlar. Erzurum havaalanı çok küçük bir terminal değil. Bayram ve tatil dönemlerinde hareketli diyebilirim. Havaalanından şehir içine otobüs ve taksi ile ulaşım mevcut. Belediye bu konuda üstüne düşeni yapmış alana ulaşımı sağlıyor. Tel:  0442 243 05 15 bu telefondan bilgi alıp otobüslerin nereden ne zaman kalktığını öğrenebilirsiniz. Ayrıca alandan araç kiralamakta mümkün. Alan şehir merkezine yaklaşık 18 km uzaklıkta ve Aziziye ilçe sınırlarında bulunuyor.

Erzurum Havaalanı

Erzurum Hava Limanı

Erzurum Tarihi: Şehrin tarihi günümüzden 6 bin yıl öncesine kadar dayanıyor. Kalkolitik ve Eski Tunç çağından itibaren yoğun iskana ve siyasi olaylara tanık olmuş olan şehir önemli ticaret yolları ve su havzalarının kesişme noktasında bulunduğu için yerleşim oldukça eski. Bizans İmparatorluğu zamanında ise bugünkü Erzurum şehri kuruluyor. Türklerin Anadolu’ya gelişinden itibaren Türk-İslam etkileri görülmeye başlayan şehirde bu konuda bir çok eser görmek mümkün. 1. Dünya Savaşı sırasında Rus hakimiyetine giren şehir milli mücadele tarihimizde de önemli bir yere sahip.

Erzurum da Gezilecek Yerler:

Şehirde bir çok tarihi eser görmek mümkün. Bunları  şehir merkezinde yürüyerek çok rahat gezebilirsiniz.

Üç Kümbetler: Saltukoğulları zamanından kaldığı düşünülen kümbetlerin aslında çok önemli iki özelliği var. Birincisi Anadolu da yapılan ilk Türk-İslam Mimarisi olma özelliği, ikincisi ise bunların tamamının farklı mimari üslup ile yapılmış olması. Şehir merkezinde hemen Çifte Minareli Medrese arkasında kalan Kümbetlerin birinin Emir Saltuk adına yapıldığı düşünülüyor. Kümbetlerin yapılış tarihleri ile ilgili tahminler ise 12. Ve 14 yy aralığı. Kümbet ve türbeler İslam geleneğinde önemli şahıslar için mezar olarak yapılıyor. Günümüzde bu tarihi yapılar ancak dıştan görülebiliyor. Çevre düzenlemesi ise henüz bitmemiş. Açıkcası bu beni çok üzdü. Çünkü yaklaşık bin yıldır ayakta olan bu eserler çok daha fazla ilgiyi hak ediyor diye düşünüyorum.

Üç Kümbetler

Üç Kümbetler

Çifte Minareli Medrese: Erzurum da görülecek bir başka tarihi yapı da bu medrese. Diğer adı Hatuniye Medresesi olan bu tarihi yapı da yaklaşık 8 asırdır ayakta. Gerek çinileri gerekse minare işlemeleri gerçekten görülesi. Selçuklu mimarisi özellikleri taşıyan Medrese iki katlı 37 oda ve içinde bir camiyi barındırıyor. Çinilerle süslü minarelere Allah, Muhammed ve dört halifenin adları işlenmiş. Burası da şehirde ki bir çok yapı gibi restorasyon çalışması içinde. Bu yüzden ayrıntılı gezmek mümkün değil. Ancak bu muhteşem eserler biran önce tarihimize kazandırılmalı.

Çifte Minareli Medrese

Çifte Minareli Medrese

Erzurum Kalesi: Hemen çifte minareli medrese karşısında yer alan bir tarihi yapı da Erzurum kalesi.  Kalenin ne zaman yapıldığı tam olarak bilinmese de Bizanslılar tarafından M.S 5 yy da burada bir kalenin yapıldığı tahmin ediliyor. Zaten kale içinde gezerken yapılan kazı çalışmaları ile eski dönemlerden kalma temel ve duvar kalıntılarını görmek mümkün. Kale çeşitli restorasyonlar ile günümüzde ziyarete açık. Kale içinde Osmanlı dönemine ait toplar ve top gülleri görmek mümkün. Ayrıca müzeler müdürlüğü tarafından işletilen küçük bir müze de var. Şehre hakim bir noktada yer alan kale manzara severler içinde iyi bir nokta.  

Kale İçinde Top Gülleri

Top Gülleleri

Erzurum Kalesi

Erzurum Kalesi

Saat Kulesi: Erzurum kalesi içinde yer alan kule aslında kale içinde yer alan mescide minare olarak yapılmış. Zaman zaman gözetleme kulesi olarak kullanılan kule 1856 Kırım Savaşı’ndan önce kuleye saat yerleştirilmiş ve kule saat kulesi olarak adlandırılmaya başlanmış. Savaştan sonra Ruslar saati söküp götürünce 1877 den İngiltere bugünkü saati armağan etmiş. Alt kısmı kesme taştan, üst kısmı kırmızı tuğladan yapılmış kule üzerinde ki kitabe de Orhan Bayrak’ın ‘’Tarihi Yerler Kılavuzu’’ adlı eserinden öğrendiğime göre şu ifadeler var. ‘’ ikbal dinin ışığı, İslâm’ın kutbu, devletin yardımcısı, milletin zahiri, arkası, meliklerin ve emirlerin güneşi Ebil Kasım oğlu Ebil Muzaffer Gazi İnanç Biygu Alp Tuğrul Bey içindir” yazılıymış.

Erzurum Saat Kulesi

Erzurum Saat Kulesi

Erzurum Ulu Cami: Yine Cumhuriyet Caddesi üzerinde Çifte Minareli Medreseye çok yakın olan Erzurum Ulu Cami Saltuklu Emiri Nasreddin Aslan Mehmet tarafından 1179 yılında yaptırılmış. Erken dönem klasik camilerinde olan mimari özellikleri taşıyor. Çok kubbeli yapı kitabesinden de anlaşıldığı gibi beş defa onarım geçirmiş. Sultan 4.Murat zamanında Bağdat seferi sırasında yiyecek deposu olarak kullanılan cami ibadete açık ve gerçekten görülesi bir yapı.

Erzurum Ulu Cami

Erzurum Ulu Cami

Yakutiye Medresesi: Yine Cumhuriyet Caddesi üzerinde şehri kalbi sayılabilecek bir noktada yer alan Medrese 1310 yılında yapılmış. Kapısında ki kitabede ‘’ İlhanlı Hükümdarı Sultan Olcayto zamanında Gazanhan ve Bolugan Hatun adına, Cemaleddin Hoca Yakut Gazani tarafından yaptırılmıştır’’ yazıyor. Bugün şehrin önemli bir merkezinde yer alan medrese içinde yer alan İslam Eserleri Müzesi ile dikkatleri çekiyor. İşin güzel tarafı müze ücretsiz ziyaret edilebiliyor. Dikdörtgen yapılı medrese Selçuklu Mimarisinin etkilerini görmek mümkün. Ön cephede yer alan geometrik desenler yine dikkat çekici.

Yakutiye Medresesi

Yakutiye Medresesi

Yakutiye Medresesi İslam Eserleri

Yakutiye Medresesi İslam Eserleri

Rüstem Paşa Bedesteni (Taşhan): Erzurum da görülmesi gereken yapılardan biride Kanuni Sultan Süleyman’ın sadrazamlarından Rüstem Paşa’nın yaptırdığı Bedesten günümüzde Taşhan olarak bilinen yapıdır. 1561 yılında yaptırılan Taşhan adından anlaşılacağı üzere kesme taşlardan yapılmış bugün hala içinde Oltu taşından yapılan çeşitli takıların bulunduğu gümüşçü ve kuyumcuların bulunduğu yapıdır. Yapıya, Fevziye Mahallesi’nde, Menderes Caddesi üzerinde Pervizoğlu Camisi’nin hemen ilerisinde yürüyerek ulaşılabilir. Bugün içinde bir çok dükkanı barındıran yapı hala şehrin önemli ticaret alanlarından biri konumunda.  

Rüstem Paşa Bedesteni

Rüstem Paşa Bedesteni

Oltu Taşı Tesbihler

Oltu Taşı Tesbihler

Atatürk Evi: Şehrin tarihine tanıklık etmiş önemli bir yapıda yine merkezde bulunan 1890 yılında yapılmış bir bina olan konak tipik Erzurum evleri mimarisinde yapılmış 1.Dünya Savaşı sırasında Alman Konsolosluğu olarak kullanılmış daha sonra Milli Mücadele yıllarında Erzurum Kongresinin yapıldığı günlerde bizzat Mustafa Kemal tarafından ikametgah olarak kullanılmış bir yapıdır. Mustafa Kemal yaklaşık iki ay kadar bu evde kalmış daha sonra bina tekrar vali konağı olarak hizmet vermiştir. İçinde Mustafa Kemal’in kullandığı bir çok eşya bulunan yapı bugün ziyarete açık. İki katlı yapı içinde Erzurum Kongresi günlerine ait resimler, Mustafa Kemal’in kaldığı oda çalışma salonu görülebilir.

Erzurum Atatürk Evi

Erzurum Atatürk Evi

Abdurrahman Gazi Türbesi ve Camii:  Erzurum da görülmesi gereken bir yerde aynı zamanda mesire alanı olarak da kullanılan şehre hakim bir noktada ve Palandöken eteklerinde yer alan Abdurrahman Gazi Türbesi. Hazreti Muhammedin ashabından olduğuna inanılan Abdurrahman Gazi değerli İslam büyüklerinde kabul edildiği için 1796 yılında Erzurum Valisi Yusuf Ziya Paşa’nın eşi Ayşe Hanım tarafından yaptırılmış. Türbe içinde 4.85 cm uzunluğunda etrafı çevrili bir mezar bulunuyor ve Erzurum da ziyaretçiler tarafından sıkça ziyaret edilen bir nokta. Aynı zamanda yeni evlenen çiftler ve sünnet olan çocuklar buraya getiriliyor.

Abdurrahman Gazi Türbesi

Abdurrahman Gazi Türbesi

  Palandöken Dağı: Tabi Erzurum’a gelmişken görülmesi gereken önemli bir nokta Türkiye’nin önemli kış turizmi merkezi olan dağ 3125 metre yüksekliği ve kayak pistleri ile önemli bir cazibe merkezi. Benim ziyaret ettiğim mevsim Nisan ayı olduğu için dağ kardan yoksundu ancak derin vadilerde ve güneş almayan yerlerde hala kar görmek mümkündü. Erzurum şehri rakım olarak yüksekte bulunduğu için dağ çok heybetli görünmese de özellikle Ejder Tepesi dikkat çekici. Ayrıca Erzurum ili içinde kayakla atlama rampaları da olimpik düzeyde yapılmış ancak ciddi yağışlar yüzünden toprak kayması ile çökmüş durumda. Bu coğrafi şartların bu iklimin aslında daha iyi değerlendirilmesi gerekir diye düşünüyor insan.  

Erzurum Kalesinden Palandöken Dağları

Erzurum Kalesinden Palandöken Dağları

Erzurum Kongresi: Tabi Erzurum’a gelmişken Milli Mücadele tarihimiz açısından çok önemli bir olay olan Erzurum Kongresinden ve kongrenin yapıldığı binadan bahsetmeden olmazdı. Eskiden Kavaf Mahallesi içinde olan 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’ndan sonra ortaokul binası olarak yapılan bina kongreye ev sahipliği yapmıştır. Bölgesel amaçlı toplanan ama aldığı kararlar ile tüm yurdu ilgilendiren kongre gerçekten tarihimizde önemli bir yere sahip. Kongreye ev sahipliği yapan bina benim ziyaret ettiğim günlerde tam bir bakım ve tadilattan geçmekteydi ve içer girme fırsatım olmadı. Görevlilerden izin istesem de buna izin vermediler. Bende bu ziyaretimde sadece binanın resimlerini çekebildim. Bir daha ki sefer şehri ziyaret ettiğimde umarım bu şansı bulabilirim.

Erzurum Kongresinin Yapıldığı Bina

Erzurum Kongresinin Yapıldığı Bina

  

Dabakhane Çeşmesi: 18 . yy da yapıldığı düşünülen çeşme Erzurum belediyesi tarafından 162-1975 yıllarında iki defa onarım görmüş ve orijinal halini tamamen yitirmiş. Bugün zeminden 4 metre kadar aşağıda kalan çeşme şehri ziyaret edenler tarafından bilindiği için mutlaka uğranılan bir nokta. Suyun şifa verdiğine olan inanç da oldukça fazla.

Dabakhane Çeşmesi

Dabakhane Çeşmesi

Erzurum da Yeme İçme: Erzurum denilince akla ilk gelen geleneksel tat tabi ki Erzurum Cağ Kebabı. Bu harika lezzeti tabi gelmişken yerinde test edelim dedik. Erzurum da hemen her yerde bu eşsiz tadı deneyebileceğiniz bir çok mekan var ama ilk akla gelen Gel Gör Cağ Kebap ya da Şakir Usta olarak bilinen mekan. Menderes caddesi ile Orhan Şerifsoy Caddesinin kesiştiği noktada yer alan mekan Cağ Kebabı için bir numaralı mekan olarak gösteriliyor. Ancak benim tavsiyem kebabı denemek için eski şehir merkezinde bulduğunuz mekanlar da mutlaka deneyin hatta her acıktığınızda yemelisiniz. Erzurum da denemeniz gereken bir başka lezzet ise tabi ki döner. Evet döner ama bu bildiğiniz dönerden çok farklı bir lezzet. Bunun için tek geçeceğim mekan Hacı Baba. Erzurum Emniyet Müdürlüğü binasının karşısında yer alan mekan gerek sunum gerekse servis ve lezzet bakımından on numara diyebilirim. Ayrıca Erzurum da yemeğin yanında getirilen eşlikçiler ayrı bir lezzet. Küçük kıvamlı yapılmış lavaşlar, sumakla harmanlanmış soğan, küçük acı biber turşusu harika. Tabi bu güzel lezzetleri yedikten sonra tatlı olarak tercih etmeniz gereken en büyük lezzet kadayıf dolması. Ağzınızın sulandığını hissediyorum. Tabi bunun üzerine çay olmazsa olmaz Erzurum da. Erzurum da çay limonla içiliyor bu ilk başta yadırgadığım ama sonra alıştığım bir tat oldu. Tabi mutlaka usule uygun kıtlama şeker ile içmek. Erzurum da denemeniz gereken bir başka lezzet kahvaltılar için vazgeçilmez Çeçil Peyniri. Kahvaltı demişken Erzurum ketesini de unutmamak lazım. Süt, tereyağı, su ,un ile yoğurt şeker karışımı bu lezzet burada kahvaltıların vazgeçilmezi. Erzurum denilince akla gelen başka bir lezzet kişniş otu olarak da bilinen aş otu. Erzurum da her evde buz dolabında bulunan bu maydanoz benzeri lezzetli bitki özellikle ayran çorbası içinde mutlaka kullanılır.

Palandöken Ejder Tepesi

Palandöken Ejder Tepesi

Hediyelik Esya: Erzurum’a gelince sevdiklerinize buradan ne götürmelisiniz? Bunun için birkaç seçeneğiniz var. Bunlardan ilki Oltu taşından yapılmış teşbih ya da yine taşla süslenmiş gümüş takılar. İkinci seçeneğiniz ise Erzurum dan alıp sevdiklerinize götüreceğiniz bir kutu kadayıf dolması. Yiyecek iyi bir seçenek diyorsanız Çeçil Peyniri başka bir seçenek olabilir. Ama ben işin daha ucuzun kaçarım diyorsanız Aş otu tam sizin aradığınız şey.

Oltu Taşından Hediyelikler

Oltu Taşından Hediyelikler

Yapmadan Dönme: Erzurum’a gidince yapmadan dönmemeniz gereken şeyler;

  • Şehirde ki tarihi dokuları hissetmeden
  • Palandöken Dağına çıkıp şehri yukarıdan izlemeden
  • Çağ Kebabı yemeden
  • Hacı baba da döner yemeden
  • Üstüne kadayıf dolması yemmeden
  • Kıtlama şekerle çay içmeden

Erzurumlular ile Dadaş muhabbeti yapmadan dönmeyin.

Ali Rıza Öner

1976 yılında Kocaeli'nde doğdum. İlk,orta ve lise öğrenimimi Kocaeli'nde tamamladıktan sonra 1996 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümüne girdim. Tarih Bölümdeki eğitim yıllarımda gezmeye,seyahat edip farklı kültürleri tanımaya ilgi duymaya başladım. Tabi çalışmak zorundaydım yaban ellerde üniversite okurken para kazanmak zorundaydım 1997-2001 yılları arasında THY de çalıştım askerlik falan derken gördüğüm,okuduğum şeyleri anlatmayı sevdiğim için öğretmenliğe başladım. O gün bugündür anlatıyorum tecrübelerimi,bilgilerimi. Avusturya Liseliler Eğitim Vakfı (ALEV OKULLARI) da Tarih Öğretmenliği yapmaktayım. Şimdi sıra sizlere geldi. Gezmek benim tutkum istedim ki yine anlatayım bu sefer yazayım hatta.Tanımadığım sizlere. Sürçülisan edersem affedin.

Sevebilirsin...

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.